Slachtofferhulp Nederland en de Groningse strafrechtadvocaat Maartje Schaap waarschuwen voor de negatieve impact van het proces rond zanger Marco Borsato op toekomstige aangiftes in zedenzaken. De 58-jarige Borsato wordt verdacht van ontucht met een destijds 15-jarig meisje. Het Openbaar Ministerie eist vijf maanden onvoorwaardelijke gevangenisstraf.

Het slachtoffer en haar moeder werden afgelopen dagen uitgebreid besproken, zowel in de rechtszaal als in de publieke discussie.

‘Heel heftig om te ervaren’

Strafrechtadvocaat Maartje Schaap uit Groningen staat regelmatig slachtoffers van zedenzaken bij. ‘Ik denk dat mensen nu heel gedetailleerd te zien krijgen hoe het is als je uiteindelijk de stap hebt genomen om aangifte te doen van iets wat heel intiem is en waarmee je eigen persoonlijke, fysieke en geestelijke integriteit is geschonden’, zegt Schaap.

Advocaat Maartje Schaap© RTV Noord/Rik Russchen

Het gaat om meer dan alleen de rechtszaak zelf. ‘Dan heb je al heel veel moeite gedaan en de afweging gemaakt om zo’n aangifte uiteindelijk toch te doen, terwijl je weet dat het een strijd gaat worden. Maar dat je dan dus uiteindelijk in zo’n openbare zitting ook nog eens dit allemaal over je heen krijgt: dat je geknoeid hebt met een dagboek en dat je onbetrouwbaar bent, seksueel losgeslagen, enzovoorts. Ja, dat lijkt me heel heftig om te ervaren. In dit geval ook nog eens voor heel Nederland,’

De conclusie is helder, vindt Schaap. ‘Dat zou bij andere mensen de indruk kunnen wekken: nou, daar heb ik geen zin in, dat laat ik me niet gebeuren, ik doe geen aangifte.’

Meer meldingen en aangiftes
Het Centrum Seksueel Geweld (CSG) in Groningen meldt dat het dit jaar 53 procent meer meldingen heeft gekregen dan vorig jaar. Landelijk werden in de eerste helft van 2025 ruim 2.000 aangiftes geregistreerd, ongeveer een kwart meer dan in dezelfde periode in 2024.

‘De meest ingewikkelde zaken die er zijn’

Voor je überhaupt aangifte doet, is er al een belangrijk moment: het zogenaamde IG-gesprek, een informatief gesprek met zedenrechercheurs. ‘Dat gesprek komt vaak op mijn cliënten die slachtoffer zijn, over als een gesprek waarin de politie hen wil afhouden van het doen van aangifte’, legt Schaap uit.

Zedenzaken zijn bewijstechnisch denk ik de meest ingewikkelde zaken die er zijn

Maartje Schaap – strafrechtadvocaat

De politie schetst in dat gesprek een realistisch beeld. ‘Zedenzaken zijn bewijstechnisch denk ik de meest ingewikkelde zaken die er zijn. Want er zijn bijna nooit camerabeelden, getuigen, WhatsApp-gesprekken of andere objectieve gegevens die als steunbewijs kunnen dienen’, aldus de advocaat.

En daar wringt de schoen. ‘Een officier van justitie kan een zaak niet aanbrengen als hij niet meer heeft dan enkel en alleen een aangifte. Ervan uitgaande dat een verdachte dan zou ontkennen tijdens zijn verhoor, is er gewoon geen zaak. Het is dus al heel erg weinig.’

‘Victim blaming’ in de rechtszaal

In de rechtszaak tegen Borsato viel vooral op dat er door Borsato en zijn advocaten werd gesproken over het slachtoffer. Maar dat is volgens Schaap niet uniek.

‘Voor mij als professional is dit niet iets nieuws. Ik herken deze manier van handelen, waarbij je heel hard afgeeft op een slachtoffer met opmerkingen zoals: ‘Ze liep altijd in korte rokjes’ of ‘Ze was altijd heel uitdagend gekleed’. Dan geef je eigenlijk iets aan over het karakter of het gedrag van een ander, terwijl het daar in een strafzaak helemaal niet over gaat. Dat is eigenlijk victim blaming, zoals we dat noemen.’

Een officier van justitie in de rechtszaal (archief)© Jos Schuurman/FPS

Borsato gebruikte in de rechtszaal de ‘vrije seksuele moraal’ in het gezin als argument. Schaap’s reactie is helder: ‘Een meisje in de stad dat in een heel kort rokje loopt, betekent dat dan dat zij erom vraagt om verkracht te worden? Nee. Dus ook al heb je een vrije seksuele moraal, of zelfs al zou je prostituee zijn, dan betekent het niet dat je verkracht mag worden.’

‘Maar strafrechtelijk gezien mag Marco Borsato zeggen hoe hij het heeft ervaren en hoe het voor hem in elkaar zat. Dat is het grootste recht van de verdachte.’ Maar dat betekent niet dat het verstandig is, benadrukt Schaap.

Twee kanten aan rechtssysteem

Roy Heerkens van Slachtofferhulp Noord-Nederland benadrukt dat het rechtssysteem eigenlijk twee kanten heeft. ‘Het is belangrijk ons te realiseren dat in ons rechtssysteem iemand slachtoffer is, totdat het tegendeel bewezen is. Voor de verdachte geldt dit precies andersom’, legt hij uit, verwijzend naar de Aanwijzing slachtoffers in het strafproces van het Openbaar Ministerie.

Langdurige strafprocessen hebben vaak grote impact

Roy Heerkens – Slachtofferhulp Noord-Nederland

‘Het is op zichzelf al ingrijpend om over seksueel misbruik te spreken’, zegt Heerkens. ‘Wanneer een verdachte bovendien een bekende Nederlander is, kan dit extra zwaar zijn door de publieke aandacht, speculatie en het oordeel van de buitenwereld. De angst en schaamte die slachtoffers ervaren, kunnen daardoor nog verder toenemen. Dat kan een direct negatief effect hebben op hun herstel.’

Wachten, wachten en nog eens wachten

De zaak tegen Borsato startte met een aangifte in december 2021, maar kwam pas bijna vier jaar later voor de rechter. ‘Langdurige strafprocessen hebben vaak grote impact’, zegt Heerkens. ‘Slachtoffers kunnen zich in die periode vergeten of buitenspel gezet voelen, wat kan leiden tot nieuw leed dat voortkomt uit de manier waarop het systeem of de publieke opinie met hen omgaat.’

‘Alle pijn weer naar boven’

Die lange doorlooptijd heeft ook consequenties. ‘EMDR-therapie, therapie om terug te gaan naar je nare herinneringen, om iets een plekje te geven en af te sluiten. Dan werkt het natuurlijk niet mee als je dat hebt gedaan en een half jaar later de hele riedel weer opnieuw wordt opengetrokken, omdat in een openbare zitting alle pijn weer naar boven komt die je juist net met therapie had afgerond.’

‘Valse aangiftes zijn zeldzaam’

Heerkens benadrukt dat de publieke behandeling van zaken als die rond Borsato potentiële slachtoffers kan ontmoedigen. ‘Het is belangrijk om te benadrukken dat aangifte doen nooit lichtzinnig gebeurt en dat het aantal valse aangiftes in zedenzaken zeer laag is.’

Schaap heeft een boodschap voor slachtoffers die twijfelen. ‘Laat je niet afleiden door welke publicatie over een rechtszaak dan ook, hoe moeilijk het ook is. Maar bepaal allereerst: kijk in je hart en krijg een gevoel van: wat wil jij?’

In de rechtbank© Jos Schuurman/FPS

Professionele begeleiding is cruciaal. ‘Het is echt heel erg belangrijk om voor jezelf te bedenken wat je wilt doen. En als je het wilt doen, dan zijn er heel veel goede slachtofferadvocaten die je daar heel goed in kunnen ondersteunen, in het hele proces van de aangifte en uiteindelijk de periode erna. De voorbereiding daarop is gewoon heel erg belangrijk.’

Heerkens nuanceert dat niet ieder slachtoffer meteen een advocaat wil. ‘Soms heeft iemand alleen behoefte aan emotionele steun. Het is altijd de keuze van het slachtoffer zelf om wel of geen advocaat in de arm te nemen. Het kan zijn dat diegene zich eerst wil focussen op een behandeling en pas later op de aangifte. En dat is oké.’

‘Deze zaak is geen standaard voorbeeld’

Schaap benadrukt dat de zaak-Borsato niet als standaard mag worden gezien. ‘We hebben het hier over een superbekende Nederlander waar ontzettend veel media-aandacht voor is geweest, nog voordat deze zitting überhaupt plaatsvond.’

De zaak is volgens haar daarom niet een goed standaardvoorbeeld van hoe een zedenzaak eraan toe gaat als we naar het media-aspect kijken. ‘Wel vind ik de zaak een negatief uithangbord voor slachtoffers die denken aan aangifte doen.’

De uitspraak in de zaak tegen Marco Borsato wordt begin december verwacht.

Organisaties die hulp aanbieden
Slachtofferhulp Nederland en Centrum Seksueel Geweld helpen slachtoffers en hun naasten. Heb je behoefte aan een luisterend oor, dan kun je bellen, mailen of chatten: Centrum Seksueel Geweld: 0800-0188 en Slachtofferhulp Nederland: 0900-0101.